An Lòchran
An Lòchran
Chaidh sreath de cheithir bùthan-obrach Gàidhlig air cuspairean àrainneachdail agus cultarail a lìbhrigeadh le ar n-Oifigear Foghlaim is Ionnsachaidh na Gàidhlig, Jonathan, aig An Lòchran ann an Glaschu. Tro ghnìomhan eadar-gnìomhach, rannsachadh agus obair chruthachail, fhuair com-pàirtichean sealladh nas doimhne air atharrachadh na gnàth-shìde, sgudal, bith-iomadachd agus ainmean-àite Gàidhlig, uile stèidhichte air cànan agus dualchas na h-Alba.
Gnàth-shìde agus Dualchas
Thòisich sinn le bùth-obrach air atharrachadh na gnàth-shìde, a’ mìneachadh mar a tha gasaichean taigh-ghlainne ag adhbharachadh blàthachadh na cruinne, agus na h-atharrachaidhean a tha sinn a’ faicinn san aimsir. Bhruidhinn sinn mu cheartas gnàth-shìde agus mar a tha dùthchannan fo leasachadh a’ fulang buaidh nas motha. Rinn sinn ceangal ris an dualchas, a’ beachdachadh air làraichean eachdraidheil mar Clachan Aberlemno, Ceanglaichean Noltland agus Ness of Brodgar, a tha fo chunnart air sgàth atharrachadh na gnàth-shìde. Bhruidhinn sinn cuideachd air croitearachd agus na dùbhlain a tha mu choinneimh choimhearsnachdan dùthchail.
Chrìochnaich sinn le teachdaireachd misneachail: tha àite aig a h-uile duine ann a bhith a’ dèiligeadh ri atharrachadh na gnàth-shìde tro fhiosrachadh, co-obrachadh agus gnìomhan ciallach.
Sgudal
Rè a’ bhùth-obrach air sgudal, rinn sinn suirbhidh sgudail taobh a-muigh An Lòchran, a’ cunntadh 118 pìosan sgudail taobh a-staigh 100 ceum, nam measg 10 cupan cofaidh, 19 pacaidean bìdh, agus 38 stùcan-toitean. Leis an fhiosrachadh seo, thòisich sinn air còmhradh mu thuras sgudail, a’ leantainn slighe pacaid de bhrisgean agus a’ faighinn a-mach gum faod e suas ri 80 bliadhna a thoirt airson a dhol à sealladh. Bhruidhinn sinn air mar a tha sgudal a’ toirt buaidh air còraichean dhaoine, an àrainneachd agus dualchas na h-Alba.
Rinn sinn suirbhidhean agus beachdachadh air fuasglaidhean leithid pacaidean so-chompostaichte, cleachdadh nas seasmhaiche, agus gnìomh coimhearsnachd. Chrìochnaich sinn le teachdaireachd làidir: smaoinich mus tilg thu air falbh – faodaidh tusa an diofar a dhèanamh.
Nàdar agus Bith-iomadachd
Rinn sinn sgrùdadh air èiceo-shiostaman agus na pàirtean beò is nach eil beò a tha gan dèanamh suas. Dh’ionnsaich sinn mu shreath-bìdh, gluasad lùtha, agus mar a tha creutairean mar mucan-mara, cailleachan-oidhche agus dealain-dè a’ cur ri seasmhachd na h-àrainneachd. Rè suirbhidh nàdair a-muigh, lorg sinn iomadh lus is beathach ionadail agus dh’ionnsaich sinn na h-ainmean Gàidhlig aca – leithid: teile (lime tree), beàrnan-Brìde (dandelion), deanntag (nettle), faoileag (gull), seillean (bee), duilleag (leaf).
Bhruidhinn sinn air na dùbhlain a tha mu choinneimh bheathaichean ann an sgìrean bailteil agus mar a dh’fhaodadh sinn àiteachan nas càirdeile a chruthachadh. Chrìochnaich sinn le planaichean-gnìomha gus taic a thoirt do nàdar ionadail tro Keep Scotland Beautiful’s Climate and Nature Friendly Communities Network agus brosnachadh do chom-pàirteachadh coimhearsnachd.
Ainmean-àite Gàidhlig
Rinn sinn sgrùdadh air brìgh ainmean-àite Gàidhlig, a’ faicinn mar a tha iad a’ sealltainn cruth-tìre, dualchas agus eachdraidh na h-Alba. Dh'ionnsaich sinn faclan ann an seann Gàidhlig; Dùn (fort), Cill (church), Inbhir (river mouth) agus chunnaic sinn mar a tha iad air an cleachdadh san latha an-diugh.
Rinn sinn rannsachadh air mapaichean fìor is air-loidhne gus ainmean-àite Gàidhlig a lorg agus a mhìneachadh. 'S urrainn dhuibh cuid de na goireasan againn fhaighinn an seo. Mar ghnìomh cruthachail, chruthaich na com-pàirtichean am mapa fhèin le ainmean-àite Gàidhlig a chruthaich iad, stèidhichte air cruth-tìre agus brìgh chultarail. Bha seo na dhòigh air ceangal a dhèanamh eadar cànan, àrainneachd agus mac-meanmna.
Tha na bùthan-obrach seo air cur ri tuigse àrainneachdail, ceangal cultarach, agus brosnachadh coimhearsnachd tro mheadhan na Gàidhlig. Tha na h-ais-bheachdan a’ sealltainn gu bheil ùidh ann airson barrachd thachartasan mar seo. Mar a thuirt aon chom-pàirtiche, “Bha Jonathan glè mhath agus fiosrachail – ‘s e sreth de bhuthan-obrach air leth a bh’ ann” Tha na rangachaidhean 5/5 agus 4/5 a’ dearbhadh gun do dh’fhàg na seiseanan buaidh làidir air luchd-frithealaidh. Tha cothrom ann a-nis airson leudachadh, com-pàirteachadh nas fharsainge, agus gnìomh coimhearsnachd leantainneach gus dualchas is àrainneachd a dhìon – le Gàidhlig aig cridhe an atharrachaidh.
Chaidh am pròiseact bhidio airson òigridh a lìbhrigeadh ann an Glaschu aig An Lòchran mar phàirt den phrògram Ar Dualchas, Ar n-Am ri Teachd, ag amas air sgoilearan àrd-sgoile a thoirt a-steach do chùisean àrainneachd tro chruthachalachd agus cànan. Ghabh e àite air an 26 agus 29 Sultain 2025, le ochd com-pàirtichean ann air Dihaoine agus aon-deug air Diluain.
Bha gach seisean air a lìbhrigeadh le Jonathan Angell, Oifigear Foghlaim is Ionnsachaidh na Gàidhlig, le taic bho ar sgioba Ar Dualchas, Ar n-Am ri Teachd. Bha na bùthan-obrach gu tur sa Ghàidhlig, le fòcas air sgilean obair-sgioba, cànan agus teicnigeach.
Rinn na sgoilearan rannsachadh air cùisean àrainneachdail agus, le taic bhuainne, chruthaich iad bòrd-stòiridh mionaideach a’ cleachdadh modhan structaraichte leithid:
- Smaoineachadh air na ceistean Cò, Dè, Cuin, Carson, Càite agus Ciamar
- Sgrùdadh air na dreuchdan eadar-dhealaichte ann am pròiseact bhidio: neach-dèanaimh, stiùiriche, cleasaiche/tar-ghuth, agus deasaiche
- Filmeadh a-staigh agus a-muigh, a’ leantainn sgriobt a chaidh a chruthachadh leotha fhèin
- Deasachadh bhidio le CapCut, a’ cur cuideam air co-obrachadh agus urram
- Cleachdadh props agus goireasan cruthachail gus an teachdaireachd a neartachadh
Bha na bhidiothan a chaidh a chruthachadh làn cruthachalachd agus dealas. Sheall na sgoilearan tuigse shoilleir air cùisean àrainneachdail agus bha iad comasach air teachdaireachd làidir is cuimhneachail a lìbhrigeadh. Bha cuid a’ cleachdadh innleachdan leithid flashbacks, raps, agus agallamh le caractaran gus sgeulachdan a thogail.
Seo na bhidiothan a chruthaich iad:
Bha am pròiseact soirbheachail ann a bhith a’ brosnachadh com-pàirteachadh gnìomhach, leasachadh sgilean, agus cleachdadh na Gàidhlig ann an co-theacsa ùr-nodha. Sheall na sgoilearan dealas, cruthachalachd agus tuigse dhomhainn air na cuspairean a chaidh a rannsachadh – a’ sealltainn luach phròiseactan mar seo ann an foghlam tro mheadhan na Gàidhlig.
Bha na sgoilearan taingeil le molaidhean nuair a dh’fhag iad ag ràdh “Tapadh leibh, chòrd an latha rium gu mòr” – a’ nochdadh cho luachmhor ’s a bha an t-eòlas dhaibh, le bhith a’ gabhail pàirt ann an àite ceangailte ri coimhearsnachd Gàidhlig far an robh còmhraidhean againn mu dhualchas agus àrainneachd. Mòran taing do a h-uile duine a ghabh pàirt agus a mhìnich gun robh e na soirbheachas.
We support the 